Viaxe a Entrimo e Castro Laboreiro: domingo 31 de maio

Hai que anotarse antes do sábado, 30 de maio, ás 12 h, en: 674473695 ou coladodovento@gmail.com

Prezo por persoa (inclúe visitas e transporte):

- socia – 8 €

- non socia – 15 €

Saída do transporte:

- Monforte: 8:45 h nas “casiñas” da Compañía

- Sober: 9:00 h diante do Concello

PROGRAMA E VISITAS

* Aprox. 11:00 h – Ruta de Queguas. 6,5 km

Partindo de Queguas, pasa pola Casa da Moura (mámoa).

En Queguas atópase un conxunto de hórreos.

(Quen non desexe facer a ruta quedará na localidade de Entrimo, onde pode visitar o museu e a igrexa de Santa María a Real.)

* Aprox. 15:00 h – Xantar en Entrimo.

Menú do día a escoller en varios restaurantes.

Como estamos anotada pouca xente, reservaremos ao chegar e cada persoa pagará a súa comida.

Despois de xantar, visitaremos:

- “pedras cabaleiras”, “Pica da Illa”, na parroquia da Illa.

- miradoiro de Olelas.

- Castelo do Castro Laboreiro e museu (aprox. 18 horas), en Melgaço.

* A visita a Bande (Aquis Querquennis e Igrexa de Santa Comba) realizarémola outro día, pois esta fin de semana son as festas do peixe de Bande e non hai disponibilidade de visitas guiadas.

Crónicas da horta en maio

O sábado, 10 de maio, plantamos repolo, berenxena, chiroubea, sandía, melón e tomates.

Ademais, plantamos cenouras de dous xeitos:

- tal como se fai na agricultura biodinámica, formando un surco en V e poñendo area por riba das sementes de cenroura, e tapando sen palla, cuns cartóns para evitar malas herbas, que hai que retirar en dez días.

- ao estilo tradicional de aquí.

Logo, tocará comprobar o resultado de cada un dos sistemas.

Tamén puxemos albahaca nun pequeno invernadoiro, pois se a plantáramos directamente nos bancais costaríalle moito saír, pois debe estar a bo recaudo ben quente.

Entre as tarefas pendentes, reparar a escaleira de acceso.

O mércores, día 13, por se día de folla, plantaremos máis acelgas.

O sábado, día 16, plantaremos xudías verdes de mata baixa, pementos, berenxenas e cabazas.

Por suposto, hai que estar pendente de ir regando. E o día 20, mércores, retirar os cartóns das cenouras.

Tamén haberá horta o sábado, día 23.

* Neus, de Vilela, é a nosa asociada encargada de coordinar a horta, de acordo con Mar Sabater. Coas súas informacións facemos crónica e plan.

A Casa Grande de Pedras, berce dos García-Camba

Un artigo de Xosé Lois García.

Nun chover miudiño, anuncio de primavera, cheguei ao lugar de Pedras en San Martiño de Vilelos (Saviñao), guiado por Manolo Rodríguez, dono da señorial casa grande de Pedras, solar da abastecida fidalguía dos García-Camba. Unha vella e tradicional estirpe de escribáns reais que amosaron poder económico concentrado en Pedras e mais na casa grande dos escribáns de San Sadurniño de Piñeiró.

Manolo, é un home sinxelo e xeneroso que rexenta a casa que seu avó lle mercou aos García-Camba, convidoume a visitar esta casa, onde naceu no século XVIII a miña segunda tataravó, por vía paterna, Rosa García-Camba y Osorio, para entendernos, avó de meu bisavó, filla do notario Xoán García-Camba e de Clara Osorio, esta de descendencia de cristiáns novos.

Rosa García-Camba y Osorio casou co rico home, dono do lugar de Podente, na parroquia chantadesa de Merlán, Manuel García Moure. Rosa era tía do capitán xeneral, Andrés Garcia-Camba y de las Heras, que estivo na batalla de Aguacucho no Perú (1824), sobre esta contenda escribiu un libro. Capitan xeneral de Filipinas, gobernador de Porto Rico e, mais tarde, ministro de guerra e mariña. Masón e poderoso militar de Espartero.

O vencello entra os García-Camba de Pedras cos García de Podente, potenciou esa parentela que nos vellos documentos de familia como nos de igrexario, Rosa figura como rica femia de dote e de venia.

Nesta visita, Manolo mostroume esa fermosa casa feita á medida de varias xeracións que a habitaron, desde os García-Camba até el mesmo. Unha casa arrogante en deseños e particularidades engadidas, nada ostentosa e si moi funcional. A casa antiga aínda respira os ritmos dos tempos idos en acordes dos actuais, como no acertado verso de Camões: “mudam-se os tempos mudam-se as vontades”. Na casa grande de Pedras a mudanza obedece ao designio dos tempos, mais non dunha maneira agresiva e demoledora. O compartimento e o decoro do antigo e do actual mostran esa convivencia conciliadora.

Manolo foime indicando o que construíu o seu avó, o seu pai e el mesmo. Mostroume cada recantiño da casa, sempre con un matiz enfático do que aínda representa para el a casa antiga e as cousas que pertenceron aos García-Camba. creoume certa emoción, por non dicir destinguida emoción, cando toquei as paredes e os obxectos que tamén tocara a miña devanceira, Rosa de Pedras. Collín aqueles pesados libros de leis que leron o pai, o avó e bisavó de Rosa, liñaxe de notarios de El Rei, e pensei na veneración que tiveron por aduladores de comenencia e tamén pola aldraxe merecida, aínda que fose en silencio, polo xentío labrego que repudiou ousadía de señorío.

Apalpando e visualizando as harmonías do pasado que aínda resplandecen en formatos de memorial. Nese meu percorrido pola casa grande de Pedras tiven a sensación de repetir aquel sentimento que Uxío Novoneyra expresa no cumial deste verso: “Ando a tocarlle as maos ós antepasados”. O herdo tira por nós, os galegos, aínda que a memoria sexa materia esquecediza e lonxincua cando revivimos o que aínda somos na sombra itinerante do sangue dos que nos precederon. O picaporte dos sentimentos peta no pasado e tódalas pantasmas aparecen para axilizar o memorando.

Manólo Rodríguez lévame ao vello portalón con robusta arcada, en suntuosa fachada da que xa faltan os brasóns dos García-Camba que algún familiar levou como lembranza. Manolo está preocupado polas buscas e rebuscas que fan os arqueólogos á procura do paleolítico que detectaron nos seus resíos de Pedras. Mais o meu anfitrión non oculta o valor prehistórico que ten esta terra xerminal, onde houbo vida e cultura perenne.

O Manolo sinálame grandes treitos de paredes antigas que foron da casa fidalga, até levarme á capela que el ergueu e reformou, con sobranceiro gusto. Un espazo pequeniño; certamente un oratorio exclusivo á medida dos donos da casa. Mesmo ao entrar no recinto, di que o retablo e as imaxes son do tempo dos García-Camba. Certamente é un retablo barroco do século XVIII, cun só nicho central que ocupa unha fermosa talla de Santa Lucía, con palma de mártir e ollos en prato, como reclamo ou metáfora de iluminar a quen roga fuxir das tebras deste mundo. Esta custodiada por San Xoán o Bautista e unha santa de hábitos bieitos. No frontal do altar un panel con intuitivas pinturas naturalistas de robustos e apetecidos froitos e de vermellas rosas cativan as miñas retinas.

Manolo empeñouse en que eu tiña que merendar, a insistencia labrega sempre é sincera, e un non debe rexeitar de tanta atención e hospitalidade, sería considerado como desprezo. Acatei as súas ordes, do que non me arrepinto. Naquel mesado da ampla cociña unha fonte de roxóns, chourizos á vella usanza artesán, con seu agradábel recendo e bo tempero; xamón curado e con ímpeto de ser loado, ao estilo lírico de D. Ramón Otero Pedrayo. Xerro de viño e conversa.

Unha tarde moi aproveitada, en tódolos sentidos, no clamor da familia Rodríguez, coa agradábel compaña de Manolo, a súa irmán, cuñado e sobriño. Mereceu a pena saír dos ermos do silencio e ir ao clamor das benquerenzas de persoas que aínda practican a fraternidade. 

 

Unha tarde para nunca mais esquecer.

9 de maio: sendeirismo entre Vilar de Mouros e Doade

Quedamos ás 16:15 h na praza de Doade (fronte á Cantina) para ir cos coches a Vilar de Mouros. Dende alí, faremos a ruta de 11 km aproximadamente e, ao remate, haberá uns pinchos, para os que agradecemos que a xente se anote antes do venres.

Imos facer un tramo de 11 km da fermosa ruta Doade - Augas Mestas, PR G - 157, deseñada polo Colado do Vento. [Wikiloc aquí: http://es.wikiloc.com/wikiloc/view.do?id=2839834]

 

O tramo que faremos é de Vilardemouros ata Doade. 

 

As persoas que o desexen poden facer a ruta enteira, pero non garantimos que esté toda limpa. A asociación revisou e desbrozou o tramo Vilardemouros-Doade, coa colaboración dos Concellos.

- saída: 16:15 horas

- punto de encontro: Doade (praza)
[quedamos en Doade para distribuírnos nos coches para ir a Vilardemouros e saír andando dende Vilardemouros non máis tarde das 16:45 horas]

 

- ruta de sendeirismo de 11 km aprox

 

- tramo de escaso desnivel salvo un pequeno tramo do final; dificultade media

 

- correctamente sinalizada

 

- elementos de interese: paisaxe, muíño do López, núcleos dos Palleiros e O Colado, Fonte de San Xermunde, Pena do Castelo, núcleo de Doade.

Non é preciso anotarse para a ruta, pero sí agradecemos que vos anotedes para os pinchos do remate (aínda que non é imprescindible); ao remate haberá un pincho en Doade, para o que as persoas non socias aboarán 5 € se desexan quedar.

Para a volta, as persoas do Colado levaremos ás persoas conductoras ata Vilardemouros, onde quedaron os coches.

 

Mini e Mero, horta e sendeirismo

Informamos a todas as socias e socios das vindeiras actividades e da data definitiva da ruta de sendeirismo por Doade.

- sábado, 2 de maio: a Asociación "Proencia" organiza un corcerto de Mini e Mero.
Ás 7 da tarde na Casa da Cultura.
Entrada gratuíta.

- domingo, 3 de maio: xornada da horta en Arxemil.
Coma sempre, quedamos ás 6 da tarde. Este fin de semana plantaremos as cebolas.

- sábado, 9 de maio: ruta de sendeirismo Vilar de Mouros - Doade.

Quedamos ás 16:15 h na praza de Doade (fronte á Cantina) para ir cos coches a Vilar de Mouros. Dende alí, faremos a ruta de 11 km aproximadamente e, ao remate, haberá uns pinchos, para os que é preciso anotarse antes do venres 8.

Queda pendente de data a ruta polo románico de Carballedo.

Unha aperta.

Guxeva, na burata da vida longa

* Colaboración de Xosé Lois García.
 
Non hai moito que unha web facilitou votar o nome mais orixinal dunha aldea do concello de Chantada. Das 266 aldeas espalladas polas 36 parroquias que compoñen este municipio, o topónimo da aldea agraciada foi Guxeva, acochadiña, recollidiña no colo celmoso da nosa ribeira miñota, na parroquia de Santiago Darriba -como a denominamos os chantadeses- mais a podiamos normalizar como Santiago de Riba, tal como aparece nun documento de 1094, Sanctus Iacobus de Ripa. E noutro de 1309 como Santiago de Riba.
Verdadeiramente Guxeva é un nome delicado e sonoro que apetece ir ás orixes do mesmo, e ninguén mais que o noso excelente rigorista en toponimia como é D. Nicandro Ares Vázquez que revela o seguinte: “Guxeva procede do xinecónimo godo Gudigeva”. Gudixeva foi nome feminino moi común entre a nobreza galega dos séculos X e XI. Unha sobriña de S. Rosendo tiña ese nome.
Guxeva é o único e xenuíno topónimo que hai en Galiza. Un nome ben antigo para un recuncho de terra acazapado ás orelas do Miño, que non se fai visíbel desde a cimeira da estrada de Nogueira de Miño nin desde as rentes do río. Caxato en mao e cámara fotográfica ás costas, trepei corredoira de ribeira desde a ponte de Belesar por unhas paraxes de viñas, soutos e carballos druídicos. A verba poética no cantar dos regueiriños de ribeira; vimbios a danzar ao son do ar e servindo de coral, nunha espesa vexetación que nos libera. Por esta inmensa soidade implora un sentimento panteísta, nunha tarde de sol que aloumiña o río con danzarinas cores que cativan o ollar.
Florecen as cerdeiras e os pexegueiros; as cepas xermolan froito, ben atadas ao vello uso con vimbio groso á estaca que conforma unha escultura cambiante até a chegada da vendima. Os espazos de Guxeva están ben partillados e en comedidas cortiñas para producir viño e hortalizas. Os primeiros froitos que acugulan a praza da vila diariamente e nos días de feira, veñen da ribeira e seus produtores que denominan rianxo. Á nosa ribeira non entra o arado, só o sacho, eixada e legón que temperan as maos áxiles e ásperas de mulleres e homes de suor a cachón que se converte en sorriso fraternal.
Na entrada de Guxeva, pola banda norte, un can vén cara a min e sube todo contento e expansivo, mentres unha voz feminina advirte: “Non lle fai nada, é un cadelo novo e gústalle brincar”. Serviume de compañeiro polo rueiro de Guxeva. Todo silencio, parece que só viven cinco persoas, mais a decadencia do noso rural, aquí non é declive. Aínda que se manifesta o deterioro do cal, reluce o branco, en casas de fartura que exhiben soleira e balconadas. Casas a feitura do que se consume e do que é excedente, con adegas enormes que recenden ao que a videira ordena. Pallares de barrotes para secar herba e palla: a medida xusta do que se precisa conservar para a mantenza de gando groso e de miudanza.
En Guxeva percíbese o prodixio dunha terra fértil, envolta e tapizada por unha paisaxe incomparábel, que tempera a súa personalidade individualizada, tan súa e tan soia como ofrenda das divindades. A imaxe que nos dá esta aldea é comparábel a aquela terra de promisión que encontramos no libro de Deuteronomio 8, 7-9: “Olla que o Señor, o teu Deus, vaite levar a un país bo, terra de regueiros de auga, de fontes e piagos que saen das veigas e das montañas; terra de trigo e de cebada, de viñas, de figueiras e de romaceiras, terra de aceite e de mel; terra onde has de comer o pan á mesquindade, onde nada che faltará”.
O cadelo e mais eu percorremos Guxeva sen ver a ninguén mais que a señora da advertencia. A demografía aquí tamén está de rebaixa, aínda que unha casa de estrea, con vistas ao Miño e ás terras de Diomondi e Mourelos, no Saviñao, testemuña a presenza identitaria do que non debemos perder: o herdo de tódalas emocións posíbeis ilústranos neste recuncho paradisíaco coa presenza activa dunha cultura e, aínda, dun espazo cultual que nos xustifica ser galegos e amar esta terra pródiga, aínda en súas decadencias. Guxeva ben merece unha camiñada, unha reflexión e, como París, unha misa.

Memorizar a desfeita

Artigo de Xosé Lois García, publicado en Galicia Dixital, sobre a abandonada aldea de Bexán, na parroquia de Diomondi.

Bexán pode ser a viva testemuña dunha desfeita anunciada que paulatinamente incrementa o desastre, xa se ve que non hai volta atrás para recuperar a identidade do que foi esta enorme aldea ribeirá do Saviñao, na parroquia de Diomondi. Unha aldea viñateira nos rentes do río Miño, modelada e erguida no ritmo da pendente, desde onde albiscamos unha das belezas paisaxísticas mais interesantes de entre lindes do Saviñao e Chantada.
Bexán fica no insólito silencio do despoboamento que soporta a nosa Ribeira Sacra luguesa. Esta realidade contrasta co seu pasado histórico e, até non fai moito, era un dos lugares con maior poboación de Diomondi que se dedicaba ao coidado das viñas e á elaboración dos diversos produtos vinícolas. Os longos viñedos apuntalados nese tecido de muradas, onde as vides retortas e centenarias testemuñan a longa historia de vivencias e irmandades dunha terra que moldeou á súa feitura a toda unha liñaxe de ribeiraos que a fixeron produtiva, agrandando o misterio que en tantas cousas creativas se manifesta.
Bexán forma parte do milenario herdo que no século VIII fomentou o bispo Odoario desde Diomondi, centro de repoboación destas ladeiras miñotas converténdoas en terras produtivas deses maxestosos e opulentos viños que ían acugular as adegas do bispado de Lugo. Este foi un espazo de prelatura e de monxes bieitos, transmisores dunha cultura viñateira que propiciou esa idiosincrasia e un xeito de facer as cousas en convivencia solidaria. Non podía ser doutra maneira, o medio esixe convivios entre a veciñanza, así o mostra a estrutura desta aldea, feita á medida de súas necesidades e hábitos.
Bexán garda a súa historia neses documentos de plebe, de foros e prebendas lucrativas que antano tiña seu dominio o bispado de Lugo. Un feudo de servos con ideas e inventivas que coñeceron drástica pobreza e austeridade. E nese ámbito crearon cousas nobres das que se nutre a nosa cultura que modelou país, aínda que seus autores fiquen no anonimato, mais en Bexán tódolos ámbitos esclarecen esa presenza.
Bexán é un lugar viñateiro que foi flor de ribeira recendendo a savia humana; ben fixado nunha valgada soleada que deixa mirar seu ímpeto de tempos idos desde a outra banda do río, da ribeira chantadesa de Santiago Darriba. Desde este lado sempre me apeteceu visitar a este agrandado lugar que atrae seu doce candor como panal de mel.
Tiña curiosidade de pisar Bexán e alá fun, e encontreime coa desolación, con casas abandonadas e caídas. Os espazos de Bexán proclaman cataclismo, nun microcosmos que admite a fuxida dunha poboación que sustentou este pobo de rúas estreitas, de carreiriños e escaleiras de ribeira, con teitumes derrubadas, fiestras en soidade, pedras desobedecendo as normas arquitectónicas erguidas por simples maos que teceron e engrandeceron, con beleza e simplicidade, estes espazos que en tantos momentos foron paraíso inmortal, para finar dunha maneira súbita e tráxica.

A emigración, as carencias de labregancia, a economía de mercado provocaron a espantada, a fuxida do que se ama. O panorama de Bexán é terríbel, un can a ladrar atado á porta dunha casa, talvez, a visiten o fin de semana. Outra casa branca como a capela de Santo Antonio, que aínda relocen o esplendor que tiña o lugar. Esa reminiscencia obrígame a ir polas reviravoltas das calexas e entre paredes fendidas que anuncian a totalidade do desastre. Ningunha idea, ningunha mao xenerosa é capaz de reconstruír todo un escenario que deu vida propia a Galiza. Un lugar que aínda pode rexurdir e volver a ter vida propia. Debe! De momento un pechar de ollos, fronte a unha fiestra estragada, convertida en arte tráxico do que consentimos e do que nunca tiña que suceder.

Xornada de horta teórica e práctica

O domingo 26, ás 17 horas, temos xornada teórica da horta con Mar.

E logo, ás 18 h, seguimos coa limpeza de bancais e plantando leitugas, que é día de folla.