O SALTO DO CABALO DE SANTIAGO

Dispoñémonos a dar un salto marabilloso, a rememorar o galope fantástico do albo cabalo de Santiago cando brincou dende a pedra da Tapada do Monte, xunto ó rego de Baldeiros en Anllo Santo Estevo, ás Cerdeiriñas, por baixo mesmo do impresionante Castro dos Penedos, preto do mosteiro de Santo Estevo de Ribas de Sil, no concello de Nogueira de Ramuín, Ourense.

A nosa humanidade imperfecta obríganos a salvar a distancia a pé, mais camiñando porémoslle medida ó espazo e á paisaxe e paladeraremos, coma se de unha boa comida de tratase, cada recoveco, cada reviravolta, cada loita tarabela entre as luces e as tebras, as cores e as formas indefinidas das cousas.

A nosa batalla non será contra os mouros -ó fin, todos nós participamos da mesma esencia, pois sempre foron máis para a nosa Cultura os habitantes dos castros que os vidos de África -, a nosa porfía teimuda será contra o esquecemento, contra a perda das vellas relacións entre as dúas orelas do Sil, que a lenda que nos serve de leitmotiv pon en evidencia. As relacións familiares, comerciais, de encontros e desencontros, do imaxinario colectivo, dos vellos camiños romanos cruzando o río polo Pear da Ponte, ou subindo pola Barca e enlazando cos portus o antergo dominio do mosteiro bieito, a poderosísima abadía hoxe convertida en Parador, as intensas relacións dun territorio único, que mira un para o outro dende os outos ribeiraos, coma un reflexo de sí mesmos, e para quenes o río e os inmensos cavorcos configuran un xemelgo sentir.

Foi o encoro, feito a mediados do século XX, e a sangría da emigración, a causa da fenda entre as dúas metades deste paraíso, onde os cenobitas encontraron o repouso e a inspiración para achegarse a Deus. Paradoxa da imposta modernidade, feita para beneficiar ós alleos, asulagando os mellores eidos en troques dun progreso que aquí só deixou o abandono e a explotación.

Volvemos nós por estes vellos camiños engarzando co elo da lenda as vellas relacións; porque as lendas son verdade: as pontes, os saltos descomunais, os seres que se agochan nos penedos, nos regos, nos soutos, fan desta viaxe iniciática, da Pena do Baldeiros ó Castro dos Penedos, unha volta ó onphalos nutricio, dende onde poderemos abrirnos ó mundo.

* Texto e foto: Alfonso Campos Pérez. Mapa: Javier Vivirido.
Ver máis en ACTIVIDADES.

BIBLIOGRAFÍA TRABALLO PETROGLIFOS

· ÁLVAREZ MERAYO, IVÁN A.; Catalogación e delimitación dos xacementos arqueolóxicos do Concello de Sober, Lugo. 2007.
· ARIAS RODRÍGUEZ, RAQUEL (coord.) Sober. Servizo de publicacións da Deputación Provincial de Lugo. 1998.
· BIEDERMANN, HANS; Diccionario de Símbolos. Ed. Paidos Ibérica, S.A.; Barcelona, 2004.
· BRADLEY, RICHARD e FÁBREGAS VALCARCE, RAMÓN; “Arte Rupestre e Sociedade”. En: Historia da Arte Galega (fac. 4). A Nosa Terra; Vigo, 1998.
· CASTRO LÓPEZ, RAMÓN; Reseña Histórico-Descriptiva de la Parroquia de Vilar de Ortelle y Comarca. Servizo de publicacións da Deputación Provincial de Lugo, 1929 (ed. facsímile, 2000).
· CASTRO PÉREZ, LADISLAO; Sondeos en la Arqueología de la Religión en Galicia y Norte de Portugal. Universidade de Vigo, 2001.
· COSTAS GOBERNA, FERNANDO JAVIER e HIDALGO CUÑARRO, JOSÉ MANUEL (coord.); Los motivos geométricos en los grabados rupestres prehistóricos del continente europeo. Asociación Arqueolóxica Viguesa. Serie “Arqueología Divulgativa”, nº 2, Vigo, 1996.
· COSTAS GOBERNA, FERNANDO JAVIER e HIDALGO CUÑARRO, JOSÉ MANUEL (coord.);
Los motivos de fauna y armas en los gravados prehistóricos del continente europeo. Asociación Arqueolóxica Viguesa. Serie “Arqueología Divulgativa”, nº 3, Vigo, 1998.
· COSTAS GOBERNA, FERNANDO JAVIER e HIDALGO CUÑARRO, JOSÉ MANUEL (coord.); Reflexiones sobre el arte rupestre prehistórico de Galicia. Serie “Arqueología Divulgativa”, nº 4, Vigo, 1996.
· DIÉGUEZ, LOIS; Viaxe ás terras encantadas de Lemos. A Nosa Terra. 1999.
· FÁBREGAS VALCARCE, RAMÓN (ed); A Idade do Bronce en Galicia. Ediciós do Castro. Sada, A Coruña, 1998.
· FERNÁNDEZ LLANO, ENRIQUE; Descripción del término Municipal de Sober. Imprenta Fénix. Monforte de Lemos, 1977.
· G. RODICIO, ANTONIO; “O Porto Senabreca e a posíbel vía romana Chaves-Monforte”. Raigame. Deputación Provincial de Ourense, Maio - 2000.
· G. RODICIO, ANTONIO; “Vía romana de Astorga a Orense por el Castro Vitoria”. Boletín Auriense XV.
· PEÑA SANTOS, ANTONIO DE LA; “Os gravados rupestres galaicos”. Historia da Arte Galega. Fac. 5. A Nosa Terra, Vigo, 1998.
· PEÑA SANTOS, ANTONIO DE LA e VÁZQUEZ VARELA, J.M.; Los petroglifos gallegos. Ediciós do Castro, Sada, A Coruña, 1996.
· PEÑA SANTOS, ANTONIO DE LA; Galicia. Prehistoria, castrexo e primeira romanización. A Nosa Terra, Vigo, 2003.
· SÁEZ TABOADA, BENITO; As vías romanas na provincia de Lugo. Ed. Lea, Santiago, 2004.
· VV. AA. Proencia. Asociación de Veciños “Proencia”, Sober (Lugo). 1999, 2000, 2001.
· VV.AA.; Inventario artístico de Lugo y su provincia. Centro Nacional de Información Artística, Arqueológica y Etnológica, Madrid, 1983.
· VÁZQUEZ SEIJAS, MANUEL; “Aportación de la provincia de Lugo al Corpus petroglyphorum Gallaeciae”. Boletín de la Comisión de Monumentos de Lugo. Nº 14, 15. 1945. 1946.

A CUESTIÓN DAS COVIÑAS ILLADAS

¿Que facer coa coviñas illadas?
Cando vemos inscripcións que responden a tipoloxía das do grupo galaico de arte rupestre ó ar libre, ¿cantas precisamos para darlle sentido os motivos: unha, dúas, tres, un conxunto chamativo, relacións con outras próximas? Un tema nada doado de resolver. A universalidade, a pluralidade de significados, o tempo abranguido, a simplicidade, complican a cuestión.
Preguntámonos se unha coviña é suficiente en si mesma para refrexar a vontade do escultor, se a cantidade explallándose pola pedra forma un deseño perfectamente estudado onde se establecen relacións espaciais, matemáticas; e preguntámonos, en todo caso, se podemos falar de arte onde o artificio e a intencionalidade son a causa dunha coviña illada, ou dúas, ou tres…
¿Un problema estético simplemente, ou o símbolo agochado nunha forma esculpida nunha determinada pedra e non en outras, nun determinado lugar do territorio e non en outro, como expresión ideolóxico-relixiosa dun pobo concreto, ubicado nun momento histórico máis ou menos amplo, debe facer que valoremos ó mesmo nivel estas manifestacións case invisibles coas máis chamativas?
Esí, a pena dos Lagos, de Veliños, do Tesouro, de Pedride, do Cima do Lugar de Francos, etc.